Leerstoornissen en autisme

Veel kinderen en jongeren met autisme krijgen in hun leven te maken met zogenaamde comorbide stoornissen. Deze comorbide stoornissen zijn stoornissen waar je meer “vatbaar” voor bent als je al een andere stoornis hebt. Soms komt dit omdat stoornissen op elkaar lijken of een bepaalde overlap hebben (autisme en ADHD) of omdat stoornissen een oorzaak-gevolg relatie kunnen hebben
(autisme en depressie). Ook bij autisme zijn enkele comorbide stoornissen bekend. Deze zijn:

Leerstoornissen zijn stoornissen die vooral tijdens het leren leerstoornissen en autisme1een grote rol spelen. Onder leerstoornissen vallen bijvoorbeeld dyslexie en dyscalculie. Verwar een leerstoornis niet met een leerprobleem! Bij de eerste ga je ervan uit dat iemand hiermee geboren is en er de rest van zijn leven mee te maken zal hebben. Een leerprobleem is echter iets wat een gevolg kan zijn van de omgeving en wat opgelost kan worden. Ongeveer 14% van de mensen met autisme hebben ook last een leerstoornis.

Dyslexie en dyscalculie

Mensen met dyslexie hebben moeite met het lezen van woorden doordat zij bijvoorbeeld letters omdraaien of doordat ze het moeilijk vinden om een letter te linken aan een klank. Mensen met dyscalculie hebben juist moeite met het begrijpen of “lezen” van getallen en wiskundige formules en een minder sterk ruimtelijk inzicht. Zowel dyslexie als dyscalculie komen voor bij ongeveer 2% van de bevolking. Soms komen ze ook samen voor. Ook kinderen met autisme hebben soms last van dyslexie en/of dyscalculie, maar het is vaak moeilijk om dit te diagnosticeren. Wanneer is er namelijk echt sprake van dyslexie en wanneer is een leerprobleem te wijten aan autisme?

Leerstoornissen en autismeleerstoornissen en autisme

Mensen met autisme hebben vaak moeite met het verwerken van informatie en nog specifieker: in het verwerken van taal. Hierdoor kan het soms lang duren voordat de diagnose dyslexie gesteld wordt bij iemand die al gediagnosticeerd is met autisme. Toch kunnen de twee absoluut samen voorkomen! Kinderen met enkel autisme hebben waarschijnlijk meer problemen met het begrip van taal. Wat wordt er precies vertelt met een verhaal? Kinderen met dyslexie hebben daarnaast ook moeite met het lezen van een enkel woord. Niet alleen het begrijpen van een woord is moeilijk, maar ook het omzetten van de geschreven tekst in een klank. Hetzelfde geldt voor dyscalculie. Kinderen met autisme kunnen moeite hebben met het verwerken van verbale informatie waardoor het het snappen van een som lastig wordt als deze enkel verbaal wordt uitgelegd. Toch kunnen kinderen met autisme ook zeker last hebben van dyscalculie. Dit kan zich uitte door het vaak omdraaien van getallen of het moeite hebben met ruimtelijk inzicht.

Tipsleerstoornissen en autisme2

  • Als je een vermoeden hebt van dyslexie of dyscalculie bij jouw kind, laat dit dan altijd testen! Hulpverleners kun jouw zoon of dochter namelijk veel beter helpen met hun problemen als ze weten dat jouw kind ook dyslexie of dyscalculie heeft.
  • Probeer lezen en rekenen leuk te maken. Niet eindeloos stampen en proberen, maar korte leuke ervaringen met taal en rekenen zijn veel effectiever. Probeer bijvoorbeeld een leuk spel te vinden dat ook taal of rekenen traint. Kijk voor een uitgebreide lijst met leerzame spellen eens op deze website.
  • Een stripboek lezen is ook lezen! Helpen met de boodschappen of een taart bakken kan ook enige rekenkennis vergen. Moedig dit soort dingen dan ook zeker aan.
  • Vraag om vergrote werkboeken en toetsen en vraag ook om extra tijd voor het huiswerk of de toets. Bij een vreemde taal kan er zelfs gevraagd worden of er bij bepaalde toetsen vooral fonetisch kan worden nagekeken.
  • Puzzelen en knutselen trainen het ruimtelijk inzicht. Probeer dit daarom lekker vaak te doen met jouw zoon of dochter.

 

 

 

Boeken en autisme

Er zijn duizenden boeken op de markt die je kunnen vertellen wat autisme is, hoe je ermee om moet gaan, hoe het te “genezen” is en zelfs dat het helemaal niet bestaat. Tussen al deze boeken zitten natuurlijk een aantal hele goede, maar ook een aantal hele slechte. Soms wil je echter niet een boek lezen over alle wetenschappelijke onderzoeken naar autisme. Of een naslagwerk met alle mogelijke therapieën en trainingen. Soms wil je gewoon je zoon of dochter wat beter leren begrijpen. Of misschien wil je zoon of dochter zelf wel eens een boek lezen waarbij ze de hoofdpersoon beter begrijpen? Daarom hebben wij een lijstje gemaakt met een aantal boeken die geschreven zijn door autisten, vertelt zijn door autisten, of waar de hoofdpersoon een vorm van autisme heeft.

Waarom ik soms op en neer spring9200000022121460

Naoki Higashida schreef dit boek toen hij 13 jaar was, en dit terwijl hij zelf autisme heeft en heel lang niet kon communiceren met de mensen om hem heen! In het boek beantwoordt Naoki 58 vragen, zoals de vraag: “Waarom spring je soms op en neer?”. Voor mensen met autisme zullen er enkele herkenbare dingen worden uitgelegd. Voor ouders die een zoon of dochter met autisme hebben, kan dit boek hun helpen om het gedrag van hun zoon of dochter soms beter te begrijpen. Het is een heel inspirerend boek, dat veel vragen kan beantwoorden.

 

Autisten liegen niet9200000002152249

Alianna Dijkstra ging voor het schrijven van dit boek op stap met 10 jongeren met een vorm van autisme. Ze ging een dagje mee naar school, hielp een dag mee op de boot, vergezelde iemand naar zijn favoriete museum en ze ging een dag mee naar het werk. Daarnaast interviewde ze de ouder(s) van deze jongeren. In dit boek komt goed naar voren hoe iedereen met autisme anders is en hoe autisme hun leven en die van de mensen om hen heen beïnvloedt.

 

Het wonderbaarlijke voorval met de hond in de nacht1001004006540009

In dit boek gaat Christopher opzoek naar de moordenaar van de hond van de buurvrouw. Ondanks dat Christoper 15 jaar is, is hij zonder begeleiding nog nooit verder gegaan dan het einde van zijn straat. Christopher heeft namelijk autisme, maar voor dit avontuur moet hij verder reizen dan ooit! Het boek is beschreven vanuit het perspectief van Christopher, waardoor zijn soms vreemde gedrag ineens erg begrijpbaar is. Het is een prachtig boek geschreven door Mark Haddon en een absolute aanrader.

 

Ongelooflijk dichtbij en extreem luid9789041420510

Dit boek van Jonathan Safran Foer gaat over een 9 jarige jongen, Oskar, die in New York opzoek gaat naar het slot dat past bij de sleutel die hij gevonden heeft. Deze sleutel heeft Oskar gevonden in het jasje van zijn vader, die op 9/11 is overleden in het World Trade Center. Tijdens deze zoektocht moet Oskar veel van zijn eigen angsten onder ogen komen (reizen met het OV en praten met vreemden). Net als bij het boek “Het wonderbaarlijke voorval met de hond in de nacht” beleef je het verhaal vanuit het perspectief van Oskar.

 

Wat ons niet zal doden162161-Millenium 4-Wat ons niet zal doden-0bc751-original-1428403039

Het vierde boek in de populaire Millennium reeks!
Dit vervolg is geschreven door David Lagercrantz en in dit deel kruisen de wegen van Lisbeth Salander en Mikael Blomkvist elkaar weer.  Daarnaast speelt een jongen met autisme een grote rol in dit boek. Hoewel August nog nooit heeft gesproken blijkt hij een talent te hebben voor tekenen en wiskunde. Als zijn vader voor zijn ogen wordt neergeschoten komt er ineens veel druk te staan op deze talenten.

 

Op kamers en autisme

Het nieuwe studiejaar gaat bijna beginnen. Het kan zijn dat jouw zoon of dochter binnenkort gaat studeren, of al naar het tweede of derde jaar gaat. Misschien wil jouw zoon of dochter wel op kamers, een fijn, eigen plekje voor hem of haar zelf. Maar hoe gaat dit in zijn werk? Hoe vindt je een goede kamer, en waar moet je op letten als jouw zoon of dochter met autisme op kamers wilt?

Een kamer zoeken

Voordat jouw zoon of dochter op kamers gaat is het goed om hier een gesprek over te hebben. Kijk naar het budget van jouw kind: gaat hij of zij alles zelf betalen, neemt hij of zij een bijbaantje of leggen jullie als ouders wat bij? Let hierbij ook nog op extra kosten zoals gas, watefrustrated_teen_boy_student_Hr en elektriciteit, of geld voor de gemeenschappelijke ruimten in bijvoorbeeld een studentenhuis. Bespreek ook wat de eisen zijn van de toekomstige kamer van jouw zoon of dochter. In welke stad bijvoorbeeld, hoe groot moet de kamer zijn, wilt hij of zij huisgenootjes of geheel zelfstandig gaan wonen? Dit zijn allemaal dingen die vooraf duidelijk moeten zijn, want zo wordt de zoektocht naar een kamer een stuk makkelijker! Wanneer de eisen en budget van de kamer duidelijk zijn kan je samen met jouw zoon of dochter op zoek. Begin op tijd met het zoeken naar een kamer! Vooral in augustus en september zijn er veel studenten op zoek en is de woonruimte schaars. Zorg dat je deze tijd voor bent, en begin in mei/juni al met het zoeken. Op internet zijn veel websites te vinden die jullie met de zoektocht kunnen helpen, zoals www.kamers.nl, en www.kamernet.nl, en www.studentenkamer.nl. Maar denk bijvoorbeeld ook aan www.marktplaats.nl of spreek jouw sociale netwerk aan. Jouw zoon of dochter kan ook aan zijn medestudenten vragen of zij nog ergens een geschikte kamer weten.
Als je geluk hebt, wordt jouw zoon of dochter uitgenodigd om de kamer te komen bekijken. Soms gaat dit via een hospiteeravond, waarbij er meerdere geïnteresseerden naar de kamer komen kijken. Ook de eventuele huisgenoten zijn hierbij aanwezig om te kijken of er een klik is met de nieuwe huurder. Het is handig als jouw zoon of dochter tijdens z’on afspraak eerlijk is dat hij of zij autisme heeft (en bespreek vooral ook de voordelen!). Zo weet de verhuurder waar hij aan toe is.

Een kamer inrichten

Als jullie een geschikte kamer hebben gevonden begint het volgende avontuur, het inrichten van de kamer! Een goede inrichtiwoman-notebook-working-girlng is erg belangrijk. Ga samen met jouw zoon of dochter naar de ikea of bijvoorbeeld de kringloopwinkel en schaf de nodige spullen aan. Vergeet vooral de gordijnen niet!
Let bij de inrichting van de kamer erop dat jouw kind een goede plek heeft om in alle rust te studeren. Zorg voor een goed bureau met weinig afleiding, en een boekenkast om alle studieboeken in te zetten. Een handige boekenkast is bijvoorbeeld de Kallax van de Ikea, die je ook nog als Roomdivider kan gebruiken. Aan de andere kant van de kast kun je dan bijvoorbeeld het bed zetten.
Zorg dat er ruimte is om en whiteboard, prikbord of krijtboard op te hangen, dit kan bijvoorbeeld op een deur. Hierop kun je samen met jouw zoon of dochter een weekschema maken. In dit schema kan van alles staan, een studieschema, een boodschappenlijstje, of op welke dagen hij of zij belangrijke afspraken heeft. Zorg vooral ook voor een plek waar jouw zoon of dochter kan ontspannen! Ontspanning is natuurlijk erg belangrijk, en wordt nog wel eens vergeten in het hectische leven van een student.

Begeleid wonen

Als jouw zoon of dochter nog niet toe is aan volledige zelfstandigheid, of heel ver weg gaat studeren, zijn begeleid wonen of kamertraining misschien goede opties. Dit zijn twee hulpverleningsvormen waarbij jouw kind bijvoorbeeld leert om zelfstandig het huishouden te doen, of clothes-travel-voyage-backpackhoe hij of zij de financiën beheerd. Ook sociale contacten aangaan/onderhouden kan hier een onderdeel van zijn. Vaak gaat jouw zoon of dochter dan in een huis wonen met meerdere jongeren met dezelfde problematiek. Hij of zij heeft dan wel een eigen kamer, en deelt het sanitair en een grote woonkamer met de anderen. De jongeren worden voor langere tijd begeleid totdat zij zelfstandig kunnen gaan wonen. Voorbeelden van organisaties die begeleid wonen aanbieden zijn Stumass, en IVA Wonen. Meestal is er een lange wachtlijst voor begeleid wonen. Het is dus raadzaam al een jaar voor het eindexamen contact op te nemen met een organisatie!

Studeren en autisme

Eindelijk is het dan zover, jouw zoon of dochter heeft eindexamen gedaan en is geslaagd! Er begint een spannende periode, want hoewel de vakantie er nog tussen zit, is het toch al snel 1 september. Het nieuwe studiejaar begint, en dan is jouw kind eindelijk een student! Wanneer jouw zoon of dochter gaat studeren zal er veel veranderen, en in dit artikel worden die veranderingen uitgelicht.

Universiteit/HBO

Studeren en autisme

Op de de universiteit of het HBO zal het onderwijs veel verschillen van de middelbare school. Op de middelbare school wordt er bijvoorbeeld iedere week uitgelegd wat het huiswerk voor die week zal zijn, en welke hoofdstukken jouw zoon of dochter moet bestuderen. Op de universiteit/HBO is dit anders, hier wordt er veel meer zelfstandigheid van jouw kind verwacht. Vaak wordt er vooraf een overzicht gegeven van de leerstof die bestudeerd moet worden, en daarna mag de student zelf uitzoeken hoe hij of zij dit gaat doen. Zelfs de colleges en werkgroepen zijn vaak niet verplicht, dus als student wordt je helemaal vrij gelaten. Ook de hoeveelheid van de leerstof zal op de universiteit of het HBO verschillen. Vaak moet je in plaats van een aantal hoofdstukken een aantal boeken leren voor de tentamenweek. Dit vereist een goede planning en het behouden van overzicht is hierin erg belangrijk. Je kan jouw zoon of dochter hierbij helpen. Maak samen voor iedere week een planning waarin jullie het overzicht kunnen houden. Zie hier het artikel waarin staat hoe je het leren goed kunt aanpakken. Let wel op dat je af en toe een middagje vrij houdt, want ontspanning is natuurlijk ook heel belangrijk.

Op kamers

Misschien wil jouw zoon of dochter in een andere stad studeren, bijvoorbeeld vanwege de opleiding die alleen in die stad Studeren en autismete volgen is. Als deze stad heel ver weg is, is het misschien handig om op kamers te gaan. Zoek voor het studiejaar begint al naar een kamer, want vaak is het lastig om een geschikte kamer voor jouw zoon of dochter te vinden. Soms zijn er hospiteeravonden. Dit is erg fijn, zo kan jouw kind de eventuele huisgenoten al leren kennen, en kijken of er een klik is. Het is aan te raden om open te zijn over de autistische stoornis, en vergeet dan ook vooral niet om even de voordelen hiervan te belichten!
Als jouw zoon of dochter op kamers gaat, kan jij als ouder ook niet meer iedere dag jouw kind aansporen of ondersteunen. Dus ook hier wordt er meer zelfstandigheid verwacht! Wel kan je natuurlijk in het weekend een weekplanning maken met jouw zoon of dochter. Wanneer dit niet genoeg is, is het misschien een optie om te kijken naar begeleid wonen via een website als Stumass.

Nieuwe vrienden leren kennen

Als je gaat studeren leer je al snel nieuwe mensen kennen. Vaak is er in het begin van het studiejaar een introduStuderen en autismectieweek waarin jouw zoon of dochter de school en de opleiding beter leert kennen. Dit gebeurt in kleine groepjes van aankomende studenten uit dezelfde studierichting. Soms kan het lastig zijn voor jouw zoon of dochter om contact te maken met andere mensen. Zeker als jouw zoon of dochter op kamers gaat in een nieuwe stad is alles erg spannend. Een optie zou kunnen zijn om bij een studentenvereniging te gaan. In de introductieweek hebben de studentenverenigingen vaak open avonden zodat de studenten een goed beeld kunnen krijgen welke studentenvereniging bij hen past. Als een studentenvereniging  te heftig is voor jouw zoon of dochter (er komen vaak ook een paar verplichtingen bij kijken), is een studievereniging misschien een optie. Deze zijn vaak een stuk laagdrempeliger dan de studentenverenigingen en de activiteiten staan vaak in het teken van de studierichting van de student. Ook hier is het handig om open te zijn over de autistische stoornis, zodat men hier rekening mee kan houden.

 

Leren met autisme

Huiswerk maken of leren voor een toets of tentamen is sowieso al niet zo leuk, maar leren met autisme kan het soms nog net wat moeilijker maken. Om deze reden geven we in dit artikel drie tips die speciaal voor kinderen en jongeren met autisme goed kunnen helpen om te leren en studeren (maar ze werken net zo goed voor mensen zonder autisme hoor).

Tip 1: Planning

In meerdere artikelen op deze website hebben we gesproken over het belang van een dagplanning/weekplanning of stappenplan. Ook bij het maken van huiswerk en het leren voor toetsen is dit niet anders. Kinderen en jongeren met autisme hebben vaak moeite met planning, dus het is erg belangrijk om hier een goed en duidelijk systeem voor te hebben. Zorg bijvoorbeeld voor een rustige en overzichtelijke agenda zodat een toets niet vergeten wordt. Hang bij het bureau een krijt of magneetbord waarop een mooie week of maandplanning kan staan. Maak het huiswerk op vaste tijden, en zorg ervoor dat je een vast schema hebt voor het leren voor toetsen. Een voorbeeld van zo’n schema kan zijn:

  • Eén week van te voren leer ik de eerste kwart van het hoofdstuk leren met autisme
    • Ik word overhoord/ ik verzin zelf 4 vragen over dit deel/ ik maak een samenvatting
  • 6 dagen van te voren leer ik de tweede kwart van het hoofdstuk
    • Ik word overhoord/ ik verzin zelf 4 vragen over dit deel/ ik maak een samenvatting
  • 5 dagen van te voren leer ik de derde kwart van het hoofdstuk
    • Ik word overhoord/ ik verzin zelf 4 vragen over dit deel/ ik maak een samenvatting
  • 4 dagen van te voren leer ik de laatste kwart van het hoofdstuk
    • Ik word overhoord/ ik verzin zelf 4 vragen over dit deel/ ik maak een samenvatting
  • 3 dagen van te voren leer ik het hele hoofdstuk nog een keer
  • 2 dagen van te voren maak ik alle vragen die ik heb verzonnen/leer ik de samenvatting
  • 1 dag van te voren herhaal ik alles wat ik moeilijk vond/fout had

Dit schema kan natuurlijk verschillen per vak. Voor een wiskunde toets wil je bijvoorbeeld liever wat moeilijke sommen nog een keer maken (bijvoorbeeld de laatste som van elke paragraaf). Voor een toets van Frans of Duits moeten er natuurlijk woordjes worden geleerd en grammatica worden geoefend. Verzin voor alle vakken een leerschema, en let hierbij ook op de sterke en zwakke kanten van jouw zoon of dochter. Zijn ze heel goed in wiskunde, dan is drie dagen van te voren leren misschien wel voldoende? Zijn de talen juist extra moeilijk, dan wil je misschien tussendoor ook wat vaker leren of zelfs bijles nemen. Hoe meer een planning of schema als deze wordt gebruikt, hoe minder jouw zoon of dochter eraan herinnerd hoeft te worden. Uiteindelijk is plannen namelijk ook iets wat je kan leren. Je begint met een mooi en overzichtelijk schema, maar dat schema kan steeds kleiner worden en uiteindelijk hoef je nergens meer een schema op te hangen.

Tip 2: Opruimen

Leren in een drukke en rommelige omgeving is een stuk lastiger dan leren aan een opgeruimd bureau zonder al te veel afleiding. Zorg er daarom voor dat er in huis een mooie plek is om huiswerk te kunnenleren met autisme maken en te leren voor toetsen en tentamens. In sommige slaapkamers is een plek als deze moeilijk te realiseren omdat hier zoveel afleiding is! Misschien kan de leerplek dan in een andere plek in huis? Bijvoorbeeld in het kantoor of beneden aan de eettafel (als het daar rustig is). Het is ook belangrijk dat alles wat je nodig hebt in de buurt ligt van de leerplek. In een boekenkast naast het bureau kunnen alle lesboeken, werkboeken en schriften worden opgeruimd. Denk ook aan zaken als pennen, potloden, scharen en een rekenmachine! Een ander voordeel van zo’n opgeruimd systeem is natuurlijk dat dingen zo veel minder snel kwijtraken.

Tip 3: Maak dingen beeldend

Hele lappen tekst moeten lezen en leren is een vervelend en moeilijk karwei! Als je de lesstof wat meer beeldend kan maken, kan dit al enorm schelen bij het leren. Kinderen en jongeren met autisme zijn vaak ook beter in het leren van plaatjes dan van tekst omdat zij performaal vaak sterker zijn dan verbaal (let op, dit kan ook andersom voorkomen!). Nu hoef je niet een heel geschiedenis boek om te zetten in plaatjes, eenleren met autisme mindmap werkt meestal al heel goed! Bij een mindmap zet je het belangrijkste onderwerp in het midden van een papier met een cirkel eromheen. Vervolgens trek je lijntjes naar zaken die hiermee te maken hebben. Maak in plaats van een samenvatting, van elke paragraaf een mindmap en aan het einde van het hoofdstuk heb je een prachtige, beeldende samenvatting. Een andere leuke manier om de lesstof meer beeldend te maken is door youtube-filmpjes over hetzelfde onderwerp te kijken. Enkele leuke youtube kanalen hiervoor zijn:

Crash course: Deze twee broers geven lessen over geschiedenis, biologie, scheikunde en economie (en nog veel meer). De filmpjes zijn in het engels, maar rechts-onderin je youtube scherm kan je ondertiteling aanzetten!

 

CGP Grey: Ook weer een video kanaal waar je werkelijk van alles op kan leren. Bijvoorbeeld hoe het nu precies zit met Nederland, Holland en de Nederlandse Antillen.

Nederlandse filmpjes: Natuurlijk zijn er niet alleen engelse filmpjes te vinden op youtube. Kijk bijvoorbeeld eens bij JORTgeschiedenis of Arnoud Kuijpers. Maar het makkelijkste is natuurlijk om bij youtube gewoon te zoeken op die dingen die jouw zoon of dochter moet leren. Bijvoorbeeld “engelse grammatica” of “mitose en meiose”.