Leerstoornissen en autisme

Veel kinderen en jongeren met autisme krijgen in hun leven te maken met zogenaamde comorbide stoornissen. Deze comorbide stoornissen zijn stoornissen waar je meer “vatbaar” voor bent als je al een andere stoornis hebt. Soms komt dit omdat stoornissen op elkaar lijken of een bepaalde overlap hebben (autisme en ADHD) of omdat stoornissen een oorzaak-gevolg relatie kunnen hebben
(autisme en depressie). Ook bij autisme zijn enkele comorbide stoornissen bekend. Deze zijn:

Leerstoornissen zijn stoornissen die vooral tijdens het leren leerstoornissen en autisme1een grote rol spelen. Onder leerstoornissen vallen bijvoorbeeld dyslexie en dyscalculie. Verwar een leerstoornis niet met een leerprobleem! Bij de eerste ga je ervan uit dat iemand hiermee geboren is en er de rest van zijn leven mee te maken zal hebben. Een leerprobleem is echter iets wat een gevolg kan zijn van de omgeving en wat opgelost kan worden. Ongeveer 14% van de mensen met autisme hebben ook last een leerstoornis.

Dyslexie en dyscalculie

Mensen met dyslexie hebben moeite met het lezen van woorden doordat zij bijvoorbeeld letters omdraaien of doordat ze het moeilijk vinden om een letter te linken aan een klank. Mensen met dyscalculie hebben juist moeite met het begrijpen of “lezen” van getallen en wiskundige formules en een minder sterk ruimtelijk inzicht. Zowel dyslexie als dyscalculie komen voor bij ongeveer 2% van de bevolking. Soms komen ze ook samen voor. Ook kinderen met autisme hebben soms last van dyslexie en/of dyscalculie, maar het is vaak moeilijk om dit te diagnosticeren. Wanneer is er namelijk echt sprake van dyslexie en wanneer is een leerprobleem te wijten aan autisme?

Leerstoornissen en autismeleerstoornissen en autisme

Mensen met autisme hebben vaak moeite met het verwerken van informatie en nog specifieker: in het verwerken van taal. Hierdoor kan het soms lang duren voordat de diagnose dyslexie gesteld wordt bij iemand die al gediagnosticeerd is met autisme. Toch kunnen de twee absoluut samen voorkomen! Kinderen met enkel autisme hebben waarschijnlijk meer problemen met het begrip van taal. Wat wordt er precies vertelt met een verhaal? Kinderen met dyslexie hebben daarnaast ook moeite met het lezen van een enkel woord. Niet alleen het begrijpen van een woord is moeilijk, maar ook het omzetten van de geschreven tekst in een klank. Hetzelfde geldt voor dyscalculie. Kinderen met autisme kunnen moeite hebben met het verwerken van verbale informatie waardoor het het snappen van een som lastig wordt als deze enkel verbaal wordt uitgelegd. Toch kunnen kinderen met autisme ook zeker last hebben van dyscalculie. Dit kan zich uitte door het vaak omdraaien van getallen of het moeite hebben met ruimtelijk inzicht.

Tipsleerstoornissen en autisme2

  • Als je een vermoeden hebt van dyslexie of dyscalculie bij jouw kind, laat dit dan altijd testen! Hulpverleners kun jouw zoon of dochter namelijk veel beter helpen met hun problemen als ze weten dat jouw kind ook dyslexie of dyscalculie heeft.
  • Probeer lezen en rekenen leuk te maken. Niet eindeloos stampen en proberen, maar korte leuke ervaringen met taal en rekenen zijn veel effectiever. Probeer bijvoorbeeld een leuk spel te vinden dat ook taal of rekenen traint. Kijk voor een uitgebreide lijst met leerzame spellen eens op deze website.
  • Een stripboek lezen is ook lezen! Helpen met de boodschappen of een taart bakken kan ook enige rekenkennis vergen. Moedig dit soort dingen dan ook zeker aan.
  • Vraag om vergrote werkboeken en toetsen en vraag ook om extra tijd voor het huiswerk of de toets. Bij een vreemde taal kan er zelfs gevraagd worden of er bij bepaalde toetsen vooral fonetisch kan worden nagekeken.
  • Puzzelen en knutselen trainen het ruimtelijk inzicht. Probeer dit daarom lekker vaak te doen met jouw zoon of dochter.

 

 

 

Studeren en autisme

Eindelijk is het dan zover, jouw zoon of dochter heeft eindexamen gedaan en is geslaagd! Er begint een spannende periode, want hoewel de vakantie er nog tussen zit, is het toch al snel 1 september. Het nieuwe studiejaar begint, en dan is jouw kind eindelijk een student! Wanneer jouw zoon of dochter gaat studeren zal er veel veranderen, en in dit artikel worden die veranderingen uitgelicht.

Universiteit/HBO

Studeren en autisme

Op de de universiteit of het HBO zal het onderwijs veel verschillen van de middelbare school. Op de middelbare school wordt er bijvoorbeeld iedere week uitgelegd wat het huiswerk voor die week zal zijn, en welke hoofdstukken jouw zoon of dochter moet bestuderen. Op de universiteit/HBO is dit anders, hier wordt er veel meer zelfstandigheid van jouw kind verwacht. Vaak wordt er vooraf een overzicht gegeven van de leerstof die bestudeerd moet worden, en daarna mag de student zelf uitzoeken hoe hij of zij dit gaat doen. Zelfs de colleges en werkgroepen zijn vaak niet verplicht, dus als student wordt je helemaal vrij gelaten. Ook de hoeveelheid van de leerstof zal op de universiteit of het HBO verschillen. Vaak moet je in plaats van een aantal hoofdstukken een aantal boeken leren voor de tentamenweek. Dit vereist een goede planning en het behouden van overzicht is hierin erg belangrijk. Je kan jouw zoon of dochter hierbij helpen. Maak samen voor iedere week een planning waarin jullie het overzicht kunnen houden. Zie hier het artikel waarin staat hoe je het leren goed kunt aanpakken. Let wel op dat je af en toe een middagje vrij houdt, want ontspanning is natuurlijk ook heel belangrijk.

Op kamers

Misschien wil jouw zoon of dochter in een andere stad studeren, bijvoorbeeld vanwege de opleiding die alleen in die stad Studeren en autismete volgen is. Als deze stad heel ver weg is, is het misschien handig om op kamers te gaan. Zoek voor het studiejaar begint al naar een kamer, want vaak is het lastig om een geschikte kamer voor jouw zoon of dochter te vinden. Soms zijn er hospiteeravonden. Dit is erg fijn, zo kan jouw kind de eventuele huisgenoten al leren kennen, en kijken of er een klik is. Het is aan te raden om open te zijn over de autistische stoornis, en vergeet dan ook vooral niet om even de voordelen hiervan te belichten!
Als jouw zoon of dochter op kamers gaat, kan jij als ouder ook niet meer iedere dag jouw kind aansporen of ondersteunen. Dus ook hier wordt er meer zelfstandigheid verwacht! Wel kan je natuurlijk in het weekend een weekplanning maken met jouw zoon of dochter. Wanneer dit niet genoeg is, is het misschien een optie om te kijken naar begeleid wonen via een website als Stumass.

Nieuwe vrienden leren kennen

Als je gaat studeren leer je al snel nieuwe mensen kennen. Vaak is er in het begin van het studiejaar een introduStuderen en autismectieweek waarin jouw zoon of dochter de school en de opleiding beter leert kennen. Dit gebeurt in kleine groepjes van aankomende studenten uit dezelfde studierichting. Soms kan het lastig zijn voor jouw zoon of dochter om contact te maken met andere mensen. Zeker als jouw zoon of dochter op kamers gaat in een nieuwe stad is alles erg spannend. Een optie zou kunnen zijn om bij een studentenvereniging te gaan. In de introductieweek hebben de studentenverenigingen vaak open avonden zodat de studenten een goed beeld kunnen krijgen welke studentenvereniging bij hen past. Als een studentenvereniging  te heftig is voor jouw zoon of dochter (er komen vaak ook een paar verplichtingen bij kijken), is een studievereniging misschien een optie. Deze zijn vaak een stuk laagdrempeliger dan de studentenverenigingen en de activiteiten staan vaak in het teken van de studierichting van de student. Ook hier is het handig om open te zijn over de autistische stoornis, zodat men hier rekening mee kan houden.

 

Leren met autisme

Huiswerk maken of leren voor een toets of tentamen is sowieso al niet zo leuk, maar leren met autisme kan het soms nog net wat moeilijker maken. Om deze reden geven we in dit artikel drie tips die speciaal voor kinderen en jongeren met autisme goed kunnen helpen om te leren en studeren (maar ze werken net zo goed voor mensen zonder autisme hoor).

Tip 1: Planning

In meerdere artikelen op deze website hebben we gesproken over het belang van een dagplanning/weekplanning of stappenplan. Ook bij het maken van huiswerk en het leren voor toetsen is dit niet anders. Kinderen en jongeren met autisme hebben vaak moeite met planning, dus het is erg belangrijk om hier een goed en duidelijk systeem voor te hebben. Zorg bijvoorbeeld voor een rustige en overzichtelijke agenda zodat een toets niet vergeten wordt. Hang bij het bureau een krijt of magneetbord waarop een mooie week of maandplanning kan staan. Maak het huiswerk op vaste tijden, en zorg ervoor dat je een vast schema hebt voor het leren voor toetsen. Een voorbeeld van zo’n schema kan zijn:

  • Eén week van te voren leer ik de eerste kwart van het hoofdstuk leren met autisme
    • Ik word overhoord/ ik verzin zelf 4 vragen over dit deel/ ik maak een samenvatting
  • 6 dagen van te voren leer ik de tweede kwart van het hoofdstuk
    • Ik word overhoord/ ik verzin zelf 4 vragen over dit deel/ ik maak een samenvatting
  • 5 dagen van te voren leer ik de derde kwart van het hoofdstuk
    • Ik word overhoord/ ik verzin zelf 4 vragen over dit deel/ ik maak een samenvatting
  • 4 dagen van te voren leer ik de laatste kwart van het hoofdstuk
    • Ik word overhoord/ ik verzin zelf 4 vragen over dit deel/ ik maak een samenvatting
  • 3 dagen van te voren leer ik het hele hoofdstuk nog een keer
  • 2 dagen van te voren maak ik alle vragen die ik heb verzonnen/leer ik de samenvatting
  • 1 dag van te voren herhaal ik alles wat ik moeilijk vond/fout had

Dit schema kan natuurlijk verschillen per vak. Voor een wiskunde toets wil je bijvoorbeeld liever wat moeilijke sommen nog een keer maken (bijvoorbeeld de laatste som van elke paragraaf). Voor een toets van Frans of Duits moeten er natuurlijk woordjes worden geleerd en grammatica worden geoefend. Verzin voor alle vakken een leerschema, en let hierbij ook op de sterke en zwakke kanten van jouw zoon of dochter. Zijn ze heel goed in wiskunde, dan is drie dagen van te voren leren misschien wel voldoende? Zijn de talen juist extra moeilijk, dan wil je misschien tussendoor ook wat vaker leren of zelfs bijles nemen. Hoe meer een planning of schema als deze wordt gebruikt, hoe minder jouw zoon of dochter eraan herinnerd hoeft te worden. Uiteindelijk is plannen namelijk ook iets wat je kan leren. Je begint met een mooi en overzichtelijk schema, maar dat schema kan steeds kleiner worden en uiteindelijk hoef je nergens meer een schema op te hangen.

Tip 2: Opruimen

Leren in een drukke en rommelige omgeving is een stuk lastiger dan leren aan een opgeruimd bureau zonder al te veel afleiding. Zorg er daarom voor dat er in huis een mooie plek is om huiswerk te kunnenleren met autisme maken en te leren voor toetsen en tentamens. In sommige slaapkamers is een plek als deze moeilijk te realiseren omdat hier zoveel afleiding is! Misschien kan de leerplek dan in een andere plek in huis? Bijvoorbeeld in het kantoor of beneden aan de eettafel (als het daar rustig is). Het is ook belangrijk dat alles wat je nodig hebt in de buurt ligt van de leerplek. In een boekenkast naast het bureau kunnen alle lesboeken, werkboeken en schriften worden opgeruimd. Denk ook aan zaken als pennen, potloden, scharen en een rekenmachine! Een ander voordeel van zo’n opgeruimd systeem is natuurlijk dat dingen zo veel minder snel kwijtraken.

Tip 3: Maak dingen beeldend

Hele lappen tekst moeten lezen en leren is een vervelend en moeilijk karwei! Als je de lesstof wat meer beeldend kan maken, kan dit al enorm schelen bij het leren. Kinderen en jongeren met autisme zijn vaak ook beter in het leren van plaatjes dan van tekst omdat zij performaal vaak sterker zijn dan verbaal (let op, dit kan ook andersom voorkomen!). Nu hoef je niet een heel geschiedenis boek om te zetten in plaatjes, eenleren met autisme mindmap werkt meestal al heel goed! Bij een mindmap zet je het belangrijkste onderwerp in het midden van een papier met een cirkel eromheen. Vervolgens trek je lijntjes naar zaken die hiermee te maken hebben. Maak in plaats van een samenvatting, van elke paragraaf een mindmap en aan het einde van het hoofdstuk heb je een prachtige, beeldende samenvatting. Een andere leuke manier om de lesstof meer beeldend te maken is door youtube-filmpjes over hetzelfde onderwerp te kijken. Enkele leuke youtube kanalen hiervoor zijn:

Crash course: Deze twee broers geven lessen over geschiedenis, biologie, scheikunde en economie (en nog veel meer). De filmpjes zijn in het engels, maar rechts-onderin je youtube scherm kan je ondertiteling aanzetten!

 

CGP Grey: Ook weer een video kanaal waar je werkelijk van alles op kan leren. Bijvoorbeeld hoe het nu precies zit met Nederland, Holland en de Nederlandse Antillen.

Nederlandse filmpjes: Natuurlijk zijn er niet alleen engelse filmpjes te vinden op youtube. Kijk bijvoorbeeld eens bij JORTgeschiedenis of Arnoud Kuijpers. Maar het makkelijkste is natuurlijk om bij youtube gewoon te zoeken op die dingen die jouw zoon of dochter moet leren. Bijvoorbeeld “engelse grammatica” of “mitose en meiose”.

 

Passend onderwijs en autisme

Met de komst van het passend onderwijs in augustus 2014 hebben alle kinderen recht op een school die past bij hun niveau, kwaliteiten en mogelijkheden. Dat klinkt natuurlijk prachtig, maar helaas werkt dit passend onderwijs niet voor elke leerling zo goed als we zouden willen. In dit artikel zal ik uitleggen wat het passend onderwijs precies is en wat er allemaal veranderd.  Ik zal ook de voor- en de nadelen van het passend onderwijs toelichten.

Wat is passend onderwijs?

Er is een hoop veranderd in het onderwijs met de komst van het passend onderwijs, om te beginnen bij de financiele kant. Kinderen die extra begeleiding of hulpmiddelenPassend onderwijs nodig hadden in het onderwijs kregen voorheen een zogenaamd “rugzakje”. Dit rugzakje was een leerling-gebonden-financiering waarmee zorg of hulpmiddelen konden worden ingekocht. In de nieuwe situatie verdwijnt dit rugzakje en in plaats hiervan krijgen samenwerkingsverbanden een budget om alle leerlingen die extra zorg nodig hebben te helpen. Dat brengt ons direct bij de tweede grote verandering: de komst van het samenwerkingsverband. Het samenwerkingsverband is een regionaal verband tussen alle scholen in een bepaalde regio. Regulier en speciaal onderwijs werken samen in dit verband om alle scholen en leerlingen de zorg te geven die zij nodig hebben. Als ouder hoef je zo, in theorie, minder te regelen. Je hoeft zelf geen financiering meer aan te vragen of op zoek naar een geschikte school voor je kind. Deze taken vallen nu onder het samenwerkingsverband. Daarnaast krijgen scholen een zogenaamde zorgplicht. Dit houdt in dat elke school eerst moet kijken of het zelf een goede plek kan bieden aan jouw zoon of dochter, met alle extra zorg die hij of zij nodig heeft. Pas als dit niet lukt, gaat de school samen met u opzoek naar een andere school.

Wat zijn de voordelen?

Als uw zoon of dochter een autisme spectrum stoornis heeft, maar wel een normaal tot hoog IQ, dan kan hij of zij gewoon terecht op het regulier onderwijs. De stap naar het speciaal onderwijs is nu veel verder weg en het regulier onderwijs moet harder zijn best doen om uw zoon of dochter onderwijs te laten volgen op een passend niveau. Dit houdt in dat een reguliere basisschool uw zoon of dochter niet meer mag weigeren op grond van zijn of haar diagnose. Een school kan een extra begeleider inhuren, pictogrammen aanbrengen in klas en de leerkracht extra onderwijzen in het lesgeven van kinderen met een autisme spectrum stoornis. Uw zoon of dochter moet alle kansen krijgen die alle andere kinderen ook krijgen.

Wat zijn de nadelen?

Maar wat als uw zoon of dochter niet kan aarden op het reguliere onderwijs? Dan moet hij of zij dat toch eerst proberen als het samenwerkingsverband dit beslist. Pas als het echt niet meer gaat op het regulier onderwijs, mag uw zoon of dochter naar het speciaal onderwijs. Als het over uw kinderen gaat, wilt u niet dat er fouten worden gemaakt! Voor scholen is het lastig om alle leerlingen in het reguliere onderwijs op te nemen. Leerkrachten hebben de kennis niet, weten niet welke aanpassingen nodig zijn of kunnen deze niet voldoende uitvoeren. Daarnaast worden klassen op het regulier onderwijs alleen maar grote, waardoor er nog minder aandacht is voor elk kind. Een leerkracht op een basisschool zei ooit tegen mij: “In mijn klas zit nu één leerling met ADHD, één leerling met epilepsie en één leerling met PDD-NOS, en alledrie moeten ze op tijd hun medicijnen innemen. Maar ik ben opgeleid tot leerkracht en niet tot verpleegster!”

Samenvatting en hulp?

Het is per kind verschillend, of de komst van het passend onderwijs een mooie oplossing, of een verschrikking is. Voor de leerkrachten lijkt het helaas alleen maar meer werkdruk op te leveren. Als u moet kiezen voor een basisschool of middelbare school voor uw zoon of dochter is het verstandig om goed te weten wat uw rechten zijn en wat de plichten zijn van een school. Deze kunt u hier uitgebreid terug lezen. U kunt er natuurlijk ook zelf voor kiezen om extra ondersteuning te zoeken voor uw zoon of dochter als zij naar school gaan. Een uurtje extra begeleiding per week door iemand die veel verstand heeft van autisme, kan al veel verschil maken!

Schoolweigering en autisme

Een veel voorkomend probleem bij kinderen en jongeren met autisme is schoolweigering. Hiermee wordt bedoelt dat kinderen helemaal niet meer naar school durven of willen. Dit is niet te vergelijken met spijbelen, want spijbelen heeft te maken met bepaalde lessen niet willen volgen. Hoewel de problemen bij iedereen natuurlijk anders zijn, wil ik in dit artikel een aantal oorzaken en tips bespreken die misschien kunnen helpen.

Pesten

Pesten is waarschijnlijk de meest voorkomende reden waarom kinderen niet meer naar school willen. Niet alleen als iemand zelf gepest wordt, maar ook als er in een klas veel wordt gepest, kunnen leerlingen bang zijn om naar school te gaan. Pesten is een lastig probleem omdat veel scholen en leerkrachten denken dat ze alleen d1066564_60279004e persoon die gepest wordt moeten helpen. Dit terwijl vaak ook de kinderen die pesten geholpen moeten worden! Als er gepest wordt op school, of zelfs in de klas van jouw zoon of dochter, praat daar dan altijd eerst met je zoon of dochter over. Probeer goed in te schatten hoe erg het pesten is, want soms lijkt het erger dan het is, of andersom. Vervolgens is het belangrijk dat het pestprobleem ook wordt besproken met de school. Probeer dit het liefst met de toestemming van jouw zoon of dochter te doen, en niet achter hun rug om. De school moet uiteraard optreden tegen het eventuele pestgedrag en ervoor zorgen dat iedereen weer veilig naar school kan. Probeer hierin ook mee te denken met school, maar verwacht niet dat een school binnen twee dagen alles opgelost kan hebben. Als je merkt dat de school niet genoeg doet, of dat het ze niet lukt om het pesten te stoppen, twijfel dan niet om van school te wisselen. Het zal even moeilijk zijn, maar uiteindelijk kan een nieuwe school een grote verbetering zijn.

Veiligheid

School is verantwoordelijk voor de veiligheid van hun leerlingen. Als iemand zich niet veilig voelt op school moet dit zeker niet worden genegeerd. Kinderen met autisme kunnen zich soms sneller niet veilig voelen op school, omdat zij sociale situaties anders kunnen interpreteren. Wat andere een klein voorval vinden, is voor iemand met autisme misschien wel de reden om zich onveilig of bedreigd te voelen. Voorbeelden kunnen zijn: veel harde geluiden of mede-leerlingen die in de pauze ruige spelletjes spelen. Wederom is het belangrijk om het hier met school over te hebben en samen te zoeken naar een oplossing. In deze situatie  kan een oplossing vaak beter gericht zijn op jouw zoon of dochter in plaats van op de omgeving zelf. Je kan bijvoorbeeld andere leerlingen moeilijk verbieden om buiten te voetballen, maar je kan wel voorstellen dat je zoon of dochter tijdens de pauze binnen mag blijven.

Chaos

School kan ontzettend chaotisch zijn en voor kinderen met autisme kan dit erg vermoeiend zijn. Vijf dagen in de week naar school met drukke kinderen, huiswerk, verschillende leerkrachten, verschillende lokalen, heen en terug fietsen door druk verkeer, herrie in de pauze en ga zo maar door. Het vergt nogal wat van iemand met autisme. Als je merkt dat je zoon of dochter erg moe thuis komt, of de vrijdag vaak thuis moet blijven, overleg dan met school wat je kan aanpassen. Zeker op het speciaal onderwijs zijn er veel dingen die geregeld kunnen worden om de schooldag wat minder chaotisch te maken. Enkele voorbeelden zijn:frustrated_teen_boy_student_H

  • Vaste plek in elke klas
  • Tijdens de pauze binnen mogen blijven
  • Een scherm op de tafel
  • Ipod of MP3 op mogen hebben tijdens extra rumoerige lessen (zoals techniek of handvaardigheid)
  • Elke dag op dezelfde tijd naar en van school

Overbelasting

Bij alle bovenstaande oorzaken kan overbelasting optreden, wat uiteindelijk de reden is dat kinderen helemaal niet meer naar school willen of durven. De bovenstaande tips zijn vooral om schoolweigering te voorkomen. Als jouw zoon of dochter echt niet meer naar school kan, dan is het belangrijk om helemaal opnieuw te beginnen. Als iemand een burn out krijgt, begint hij of zij ook niet direct met volle dagen werken. Bouw het naar school gaan daarom ook langzaam weer op en probeer de belangrijkste knelpunten eerst op te lossen. Zo kan je beginnen met 1 ochtend in de week naar  school (het liefst de ochtend met de leukste vakken) en dat opbouwen naar 2 ochtenden, 3 ochtenden, anderhalve dag en ga zo maar door. Een belangrijkste tip: ga nooit te snel! Als het dan niet lukt kan dit faal ervaringen opleveren waardoor je weer helemaal opnieuw moet beginnen.

De belangrijkste tip die ik kan geven ter voorkoming van schoolweigering of het omgaan met schoolweigeringen is overleg met de juiste personen op school. Als je merkt dat de school niet kan of wil mee helpen kijk dan of je zoon of dochter naar een andere school kan. Het klinkt misschien als een drastische oplossing, maar soms is een frisse start het beste.