OCD en autisme

Veel kinderen en jongeren met autisme krijgen in hun leven te maken met zogenaamde comorbide stoornissen. Deze comorbide stoornissen zijn stoornissen waar je meer “vatbaar” voor bent als je al een andere stoornis hebt. Soms komt dit omdat stoornissen op elkaar lijken of een bepaalde overlap hebben (autisme en ADHD) of omdat stoornissen een oorzaak-gevolg relatie kunnen hebben
(autisme en depressie). Ook bij autisme zijn enkele comorbide stoornissen bekend. Deze zijn:

Autisme en Compulsief Obsessieve Stoornis (OCD) komen vaak samen voor. Ongeveer 37% van de mensen met autisme heeft ook last van OCD. In dit artikel zal ik toelichten wat OCD is, en wat het verschil met autisme is. Uiteraard zal ik ook tips geven wat je er, als ouder, aan kunt doen.

OCDOCD en Autisme

OCD is een stoornis waarbij mensen steeds terugkerende en dwangmatige gedachten heeft. Deze gedachten worden obsessies genoemd. Deze gedachten gaan gepaard met dwangmatige handelingen, vaak om de gedachte “tegen te houden”. Bijvoorbeeld; een man is bang dat hij ooit zal struikelen over een stoeptegel en misschien wel op slag dood zal gaan. Om dit te voorkomen loopt hij altijd op de lijntjes tussen de stoeptegels, zodat hij nooit zijn tenen kan stoten tegen de rand van de stoeptegel. De obsessies die iemand kan hebben kunnen soms van begrijpbaar naar vreselijk irrationeel gaan. Denk bijvoorbeeld aan het slot altijd dubbel checken omdat je bang bent voor een inbreker (begrijpbaar) versus het licht altijd drie keer aan-uit doen omdat je anders bang bent dat er iets vreselijks gebeurt met je moeder (irrationeel).

De handelingen die deze mensen uitvoeren om hun obsessies tegen te gaan worden vaan steeds uitgebreider en verlopen volgens vaste regels en rituelen. Na een tijdje is iemand bijna niet meer in staat om een normaal leven te leiden. De obsessies houden de compulsies van deze mensen ook in stand. Als iemand het licht drie keer aan-uit heeft gedaan en zijn moeder is ok, dan heeft het dus gewerkt! Viel zijn moeder een uur later van de trap? Dan moet het voortaan 4 keer!

OCD versus Autisme

De strakke rituelen (compulsies) die mensen met OCD laten zien, lijken erg op de strenge rituelen die mensen met autisme soms kunnen hebben! maar er is een belangrijk verschil is dat mensen met autisme vaak GEEN obsessies hebben die hun rituelen verklaren. Ze zijn niet bang dat hun moeder iets overkomt als het licht niet drie keer aan-uit doen, maar ze vinden het knipperende licht prettig om te zien! De compulsieve handelingen van mensen met OCD komen vaak voort uit angst, terwijl de strenge rituelen van mensen met autisme juist voortkomen uit een fijn gevoel. Mensen met autisme houden van regelmatig en structuur en dankzij rituelen kunnen ze een fijne structuur aanbrengen in hun leven. Bijvoorbeeld door elke ochtend hetzelfde te ontbijten.
Toch kunnen mensen met autisme ook kenmerken van OCD vertonen. Sommige rituelen die mensen met autisme kunnen laten zien zijn namelijk wel gebaseerd op angst en lijken daardoor al veel meer op OCD. Bijvoorbeeld een jongen die altijd zijn handen over zijn oren houdt als hij langs het spoor loopt (ongeacht of hij een trein voorbij ziet komen of niet). Dit kan voortkomen uit de angst voor harde geluiden.

Onderscheid tussen OCD en Autisme

OCD en Autisme
Photo by: Anton Moentenich

Als ouder is het dus belangrijk om goed op te letten waarom jouw zoon of dochter een bepaalde handeling uitvoert. Zet jouw zoon of dochter bijvoorbeeld altijd alles netjes in een rij van groot naar klein, let dan eens op hoe ze reageren na deze handeling, en als je hun handeling verstoort. Als ze na deze handeling blij lijken en bijvoorbeeld zelf alles weer door de war halen om het weer te doen, is er waarschijnlijk spraken van autistisch gedrag. Reageren ze juist helemaal niet blij, maar eerder opgelucht dat het nu voorbij is? Dan is er waarschijnlijk spraken van angst. Als je hun handeling verstoort en ze raken compleet in de paniek, ook dan kan er spraken zijn van angst.
Denk je dat er bij jouw zoon of dochter sprake is van OCD? Vraag dan altijd hulp aan een professional!