Vrienden, vriendschappen en autisme

Vrienden zijn voor veel mensen onmisbaar. Een goede vriend om mee te lachen, te huilen en ervaringen samen te delen. Dus ook in het leven van jouw zoon of dochter met autisme zijn vrienden belangrijk! Hoewel zij soms andere eisen stellen aan een vriendschap en ook andere verwachtingen ervan zullen hebben, is het zeker niet waar dat kinderen met autisme liever alleen zijn. In dit artikel vertellen we jullie waarom kinderen met autisme soms andere dingen van een vriendschap verwachten, hoe je als ouder kan helpen, maar vooral ook hoe je als ouder soms een beetje vertrouwen moet hebben.

Autisme en sociale prikkelsVrienden en autisme

Veel mensen hadden toen ze opgroeiden (en nu vaak nog steeds) een beste vriend (of vrienden) en daar wilde je het liefst alles mee delen! Huiswerk maken is bijvoorbeeld zoveel leuker als je het samen doet. En die ene nieuwe film wil je allebei graag zien. Nieuwe kleren kopen kan natuurlijk ook niet zonder de adviezen van je beste vriend/vriendin. Ofwel, je zag en sprak elkaar vaak. Kinderen met autisme zijn hier een stuk terughouder in. Hoewel zij net zo graag een beste vriend willen, kost het voor veel kinderen met autisme meer energie om elke dag face-to-face sociaal contact te hebben met anderen. Een groot deel hiervan is te verklaren door de overprikkeling die kinderen met autisme vaak ervaren in sociale situaties. Lees meer over overprikkeling in dit artikel, of kijk dit filmpje om het zelf te ervaren. In een sociale situatie zitten zoveel verschillende prikkels dat het erg vermoeiend kan zijn voor iemand met autisme. Denk maar aan lichaamstaal, gesproken taal, de manier waarop iets wordt gezegd (sarcasme?), gezichtsuitdrukkingen en ga zo maar door. Dankzij deze overprikkeling hebben kinderen met autisme vaak andere eisen/verwachten van een vriendschap. Enkele voorbeelden:

  • Niet elke dag afspreken
  • Liever met 1 of 2 andere vrienden afspreken dan met een hele groep
  • Liever thuis afspreken dan bij anderen of op een openbare plek
  • Van te voren afspreken wat je gaat doen samen
  • Van te voren afspreken hoelang je iets gaat doen

Als ouder kan je soms het idee hebben dat jouw zoon of dochter helemaal geen vrienden heeft. Hij zit na school altijd alleen op zijn kamer spelletjes te spelen en neemt nooit eens iemand mee naar huis. Maak je niet meteen teveel zorgen! Het kan zijn dat jouw zoon of dochter elke dag met zijn vrienden aan het chatten is! Online spelletjes, chatprogramma’s en zelfs bellen via een spel of skype zijn voor kinderen met autisme prachtige manieren om een vriendschap te onderhouden met iemand zonder zich constant zorgen te moeten maken over al die sociale cues!

Vrienden
Vrienden en autisme

Dat kinderen met autisme wat andere eisen stellen aan hun vriendschappen wil zeker niet zeggen dat ze geen vrienden kunnen hebben. Soms komen de vriendschappen zelfs uit een onverwachte hoek. Bijvoorbeeld een jongen met ADHD die beste vrienden is met een jongen met autisme. Hoe kunnen twee jongens die zo verschillend zijn toch vrienden zijn? Eigenlijk draait het maar om 1 ding: begrip. Uiteraard zal iemand die een beetje hetzelfde is het sneller begrijpen wat jouw zoon of dochter van een vriendschap verwacht, maar denk hierom niet dat jouw zoon of dochter automatisch bevriend kan raken met iemand die ook autisme heeft. De andere belangrijke basis van een vriendschap blijft namelijk toch gedeelde interesses. Als iemand van dezelfde films en spelletjes houdt is het makkelijker om met die persoon vrienden te worden dan iemand die van heel andere dingen houdt, maar wel dezelfde eisen stelt aan een vriendschap.

Helpen

Als ouder kan je natuurlijk een beetje helpen om de vriendschappen tot stand te laten komen en te behouden. Probeer bijvoorbeeld met jouw zoon of dochter te praten over de verwachtingen die hij heeft van een vriendschap en maak ook duidelijk dat hij of zij deze ook kan vertellen aan zijn of haar vriend. Eventueel kan je als ouder contact opnemen met de ouders van de vriend om te overleggen. Het belangrijkste is dat je als ouder niet te veel invloed gaat uitoefenen op de vriendschap. Probeer er te zijn als jouw kind erover wil praten en start misschien zelf een gesprek als je merkt dat het echt nodig is, maar laat jouw zoon of dochter zoveel mogelijk zelf doen. Als ouder kan je wel helpen door bijvoorbeeld te zeggen dat vrienden bij jullie altijd welkom zijn. Of wat coulanter te zijn over de computertijd als dat de manier is waarop jouw zoon of dochter communiceert met zijn vrienden. Zo creëer je een veilige basis voor jouw kind om vriendschappen te maken en te onderhouden zonder dat je, je als ouder teveel ermee hoeft te bemoeien.

OCD en autisme

Veel kinderen en jongeren met autisme krijgen in hun leven te maken met zogenaamde comorbide stoornissen. Deze comorbide stoornissen zijn stoornissen waar je meer “vatbaar” voor bent als je al een andere stoornis hebt. Soms komt dit omdat stoornissen op elkaar lijken of een bepaalde overlap hebben (autisme en ADHD) of omdat stoornissen een oorzaak-gevolg relatie kunnen hebben
(autisme en depressie). Ook bij autisme zijn enkele comorbide stoornissen bekend. Deze zijn:

Autisme en Compulsief Obsessieve Stoornis (OCD) komen vaak samen voor. Ongeveer 37% van de mensen met autisme heeft ook last van OCD. In dit artikel zal ik toelichten wat OCD is, en wat het verschil met autisme is. Uiteraard zal ik ook tips geven wat je er, als ouder, aan kunt doen.

OCDOCD en Autisme

OCD is een stoornis waarbij mensen steeds terugkerende en dwangmatige gedachten heeft. Deze gedachten worden obsessies genoemd. Deze gedachten gaan gepaard met dwangmatige handelingen, vaak om de gedachte “tegen te houden”. Bijvoorbeeld; een man is bang dat hij ooit zal struikelen over een stoeptegel en misschien wel op slag dood zal gaan. Om dit te voorkomen loopt hij altijd op de lijntjes tussen de stoeptegels, zodat hij nooit zijn tenen kan stoten tegen de rand van de stoeptegel. De obsessies die iemand kan hebben kunnen soms van begrijpbaar naar vreselijk irrationeel gaan. Denk bijvoorbeeld aan het slot altijd dubbel checken omdat je bang bent voor een inbreker (begrijpbaar) versus het licht altijd drie keer aan-uit doen omdat je anders bang bent dat er iets vreselijks gebeurt met je moeder (irrationeel).

De handelingen die deze mensen uitvoeren om hun obsessies tegen te gaan worden vaan steeds uitgebreider en verlopen volgens vaste regels en rituelen. Na een tijdje is iemand bijna niet meer in staat om een normaal leven te leiden. De obsessies houden de compulsies van deze mensen ook in stand. Als iemand het licht drie keer aan-uit heeft gedaan en zijn moeder is ok, dan heeft het dus gewerkt! Viel zijn moeder een uur later van de trap? Dan moet het voortaan 4 keer!

OCD versus Autisme

De strakke rituelen (compulsies) die mensen met OCD laten zien, lijken erg op de strenge rituelen die mensen met autisme soms kunnen hebben! maar er is een belangrijk verschil is dat mensen met autisme vaak GEEN obsessies hebben die hun rituelen verklaren. Ze zijn niet bang dat hun moeder iets overkomt als het licht niet drie keer aan-uit doen, maar ze vinden het knipperende licht prettig om te zien! De compulsieve handelingen van mensen met OCD komen vaak voort uit angst, terwijl de strenge rituelen van mensen met autisme juist voortkomen uit een fijn gevoel. Mensen met autisme houden van regelmatig en structuur en dankzij rituelen kunnen ze een fijne structuur aanbrengen in hun leven. Bijvoorbeeld door elke ochtend hetzelfde te ontbijten.
Toch kunnen mensen met autisme ook kenmerken van OCD vertonen. Sommige rituelen die mensen met autisme kunnen laten zien zijn namelijk wel gebaseerd op angst en lijken daardoor al veel meer op OCD. Bijvoorbeeld een jongen die altijd zijn handen over zijn oren houdt als hij langs het spoor loopt (ongeacht of hij een trein voorbij ziet komen of niet). Dit kan voortkomen uit de angst voor harde geluiden.

Onderscheid tussen OCD en Autisme

OCD en Autisme
Photo by: Anton Moentenich

Als ouder is het dus belangrijk om goed op te letten waarom jouw zoon of dochter een bepaalde handeling uitvoert. Zet jouw zoon of dochter bijvoorbeeld altijd alles netjes in een rij van groot naar klein, let dan eens op hoe ze reageren na deze handeling, en als je hun handeling verstoort. Als ze na deze handeling blij lijken en bijvoorbeeld zelf alles weer door de war halen om het weer te doen, is er waarschijnlijk spraken van autistisch gedrag. Reageren ze juist helemaal niet blij, maar eerder opgelucht dat het nu voorbij is? Dan is er waarschijnlijk spraken van angst. Als je hun handeling verstoort en ze raken compleet in de paniek, ook dan kan er spraken zijn van angst.
Denk je dat er bij jouw zoon of dochter sprake is van OCD? Vraag dan altijd hulp aan een professional!

 

 

 

Structuur en autisme

Kinderen met autisme hebben vaak veel behoefte aan structuur en duidelijkheid. Soms is dit als ouder lastig te garanderen voor je kind, zeker als je er zelf weinig invloed op hebt. Bijvoorbeeld als je uit eten gaat en je moet lang wachten op je eten. Of je gaat op vakantie en op de dag dat je lekker wilde gaan zwemmen, regent het ineens pijpenstelen. Dit zijn allemaal situaties waar je als ouder maar weinig aan kan doen.

Gelukkig heb je als ouder wel heel veel controle over hoe het er thuis aan toegaat. Een gestructureerde en duidelijke thuissituatie kan enorm veel rust brengen in het leven van jouw zoon of dochter met autisme (en waarschijnlijk ook in jouw eigen leven!). Daarnaast is het voor je kind erg fijn om na een drukke schooldag of een soms wat ongestructureerde vakantie terug te kunnen komen in een rustig en gestructureerd huis. Hieronder vind je tips hoe je jouw thuis duidelijk en gestructureerd kan maken.

Ruim op!

Laten we maar meteen beginnen met voor sommige de meest vervelende tip. Ruim het hele huis op. Een opgeruimd en overzichtelijk huis straalt rust uit en is een veilig oord om in thuis te komen na een drukke dag. Het is voor kinderen met autisme vaak fijn als alles in huis een doel en een plek heeft. Een vaste plek waar je jouw (school)tas kan leggen bijvoorbeeld. Of een bakje waarin iedereen zijn huis- en fietssleutels neerlegt. Zo weet je altijd waar alles is en hoef je in de ochtend nooit meer gehaast door je huis te lopen omdat je je fietssleutel kwijt bent :-). Als alles in huis een eigen plekje heeft, oogt het huis ook meteen een stuk opgeruimder!www.madebyvadim.com
In het begin zal het misschien nogal een taak zijn om je huis helemaal op te ruimen en ook zo te houden. Zeker als andere gewoontes moeten worden afgeleerd (bijvoorbeeld schoenen pas uitdoen als je op de bank zit, de schooltas op de trap leggen en na het ontbijt alles op tafel laten staan). Het wordt dus een kwestie van doorzetten en echt proberen om je te houden aan de nieuwe “opruim-regels”. Je hoeft natuurlijk niet alles tegelijk te veranderen. Begin simpel bij de deur en ruim het ruim beetje bij beetje op. Voordat je het doorhebt, is je hele huis geordend en heeft alles een eigen plekje. Op deze manier is het ook een minder abrupte verandering voor jouw zoon of dochter.

Week schema

Naast een opgeruimd huis, kan je ook op een andere manier structuur aanbrengen in jouw gezinsleven. Hang ergens in huis een weekschema op, het liefst op een plek waar je vaak komt. Bijvoorbeeld bij de eettafel of in de keuken. Op dit weekschema kan je voor iedereen in het gezin invullen wat er elke dag van de week op de planning staat. Een weekschema op een krijt of magneet bord is zeker aan te raden! Zo kan iedereen in één opslag zien wie wanneer thuis is, wie er mee eet die avond, wie vandaag aan de beurt is om de afwas te doen, en ga zo maar door.

Stappenplan

Je huis is opgeruimd en er hangt een duidelijk weekschema in de keuken! Dan geef tumblr_njfz2fRrVA1tkairwo1_1280ik je nu een tip die langzaamaan ook de buitenwereld een stukje gestructureerde kan maken. Namelijk door stappenplannen te maken voor taken die extra lastig zijn. Bijvoorbeeld taken als je huiswerk maken en huishoudelijke taken, maar ook taken als reizen met het OV en boodschappen doen. Als je ziet dat jouw zoon of dochter moeite heeft met een bepaalde taak, kan je hier samen een stappenplan voor maken. Doordat er een stappenplan is, heeft jouw kind altijd iets om op terug te vallen en hoeft hij of zij niet steeds om hulp te vragen. Na een tijdje wordt het stappenplan hopelijk overbodig en kan jouw zoon of dochter de taak helemaal zelfstandig uitvoeren. Kinderen die performaal sterker zijn dan verbaal, kunnen er baat bij hebben als een stappenplan vooral bestaat uit plaatjes. Oefen een nieuw stappenplan altijd eerst een keertje samen voordat je jouw zoon of dochter het alleen laat proberen. Op deze manier kan je meteen zien welke stappen misschien weg kunnen, of juist uitgebreider moeten.

Hopelijk helpen deze tips je verder en kan ook jij meer structuur aanbrengen je leven.

De V-P kloof en autisme

Als ouder heb je de term misschien al wel eens gelezen in een verslag of gehoord van een professional: een v-p kloof. Veel kinderen en jongeren met autisme hebben ook een zogenaamde kloof tussen hun verbale en performale intelligentie, kort de v-p kloof. Maar wat betekent deze kloof? Hoe wordt hij gemeten en wat kan je er aan doen? Dat lees je allemaal in dit artikel.

Wat is een V-P kloof?

Een v-p kloof staat voor een kloof tussen iemands verbale en performale intelligentie. Voor ik kan v-p kloofuitleggen wat deze kloof is, zal ik eerst uitleggen wat verbale intelligentie en performale intelligentie betekent. Als je een intelligentie test doet, worden er vaak twee soorten intelligentie getest die samen het gemiddelde intelligentie niveau bepalen. Verbale en performale intelligentie. Verbale intelligentie klinkt voor veel mensen al bekend. Het meet je intelligentie op het gebied van taal. Met verschillende onderdelen test een IQ test of je de betekenis van veel woorden kent, of je verbanden kan leggen en of je kan redeneren. Wat performaal IQ is, is lastiger uit te leggen. In een IQ test wordt je performale intelligentie getest met onderdelen die je ruimtelijk inzicht testen, je motorische vaardigheden meten en die kijken hoe je omgaat met problemen. Je performale intelligentie vertelt dus, hoe goed jij kennis praktisch kan gebruiken.

Terug naar de v-p kloof. Als je een v-p kloof hebt, betekent dit dat jouw scores op de verbale en performale intelligentie erg uit elkaar liggen. De meeste mensen zijn, ondanks kleine verschillen, in beide onderdelen ongeveer even goed. Bij mensen met een v-p kloof is dit wél het geval en dit kan problemen opleveren. Zoals je in andere artikelen op deze site kan lezen, zijn kinderen en jongeren met autisme vaak erg goed in het zien van details; ze begrijpen sneller hoe systemen werken en hebben moeite met de sociale en communicatieve aspecten van hun leven. Kinderen en jongeren met autisme hebben daarom soms een v-p kloof waarbij hun performale intelligentie een stuk hoger is, dan hun verbale intelligentie. Dit kan echter ook andersom voorkomen (vooral bij kinderen met Asperger). Zij hebben juist vaak een hogere verbale intelligentie.

Wat kan ik er aan doen?

Net als met het totale IQ is een groot deel van de intelligentie aangeboren (ongeveer 50%) en een ander deel van je intelligentie wordt vaak bepaald in je eerste levensjaren. Toch is het wel mogelijk om je IQ te trainen met specifieke opdrachten. Iemands IQ drastisch veranderen is wel zeer moeilijk. naast het trainen van je IQ kan je ook rekening houden met een V-P kloof bij jouw zoon of dochter. Erken de zwakke punten en geef hier extra ondersteuning in, maar erken ook zeker de sterke punten en probeer deze in het voordeel te gebruiken! Enkele tips die kunnen helpen als jouw kind performaal veel sterker is dan verbaal, zijn:

  • v-p kloof veter strikkenWees beeldend. Gesproken taal komt minder goed binnen dan plaatjes, dus probeer bijvoorbeeld pictogrammen te gebruiken. Zeker bij taken die vaak terugkomen kan het bij kleine kinderen helpen om een stappenplan met plaatjes te hebben. Bijvoorbeeld om je veters te leren strikken!
  • Leg dingen vast. Je kan het duizend keer zeggen of gewoon één keer ergens opschrijven. Zo komt de informatie beter binnen. Plak bijvoorbeeld een briefje op de koelkast met de vraag of jouw zoon of dochter de hond wil uitlaten om 16.00. Een vast plaatje voor deze vraag is ook handig.
  • Maak een planning. Als dingen volgens een vaste structuur verlopen is dit makkelijker om te onthouden en hoef je ook minder verbale sturing te geven.
  • Gebruik korte zinnen. Zeker als we praten, gebruiken we soms erg lange zinnen met meerdere acties in die zin. Wees kort en bondig als je tegen jouw zoon of dochter met een V-P kloof spreekt. Noem slechts één vraag of actie per zin. Bijvoorbeeld: “Doe je schoenen aan” In plaats van “Kom op, pak eens snel je schoenen, we moeten snel weg als je we nog op tijd op school willen komen en je hebt meteen gym dus je moet echt op tijd zijn!”. Je hebt nu in één zin heel veel informatie gegeven en jouw kind is de eerste helft van de zin alweer vergeten als je bent uitgesproken!

Enkele tips die kunnen helpen als jouw kind verbaal veel sterker is dan performaal, zijn:

  • Overschat je kind niet! Kinderen met een hoog verbaal IQ kunnen erg intelligent overkomen, maar kunnen taken als boodschappen doen erg moeilijk vinden. Let goed op wat jouw kind wel en niet alleen kan en laat je niet misleiden door de moeilijke taal die ze soms kunnen gebruiken.
  • Maak een stappenplan. Gesproken en geschreven taal zijn niet moeilijk voor deze kinderen, maar het omzetten naar acties wel. Maak voor nieuwe taken daarom een stappenplan zodat ze precies weten wat ze moeten doen en oefen ze regelmatig
  • Leg sociale situaties uit. Bij een sociale situatie gebeurt veel meer dan alleen de taal die wordt gesproken. Help deze kinderen om gezichtsuitdrukking, lichaamshoudingen en ga zo maar door te herkennen en te begrijpen.
  • Leer ze social gedrag. Omdat ze sommige sociale situaties misschien niet goed begrijpen kunnen deze kinderen soms wat asociaal gedrag vertonen. Bijvoorbeeld eindeloos kunnen praten over hun eigen onderwerp, maar niet luisteren als iemand anders praat. Leer jouw kind dit soort vaardigheden en help ze misschien dit soort asociaal gedrag te herkennen.

Dit is een artikel dat onderdeel is van een serie artikelen over diagnostiek bij kinderen met autisme. Klik hier voor de andere artikelen in deze serie.

Apps en autisme

Elk kind groeit tegenwoordig op met technologie, of je ze als ouders nu wel of niet een mobieltje geeft op hun zevende, ze snappen hoe het allemaal werkt. Voor sommige ouders zal het zelfs herkenbaar zijn dat de kinderen de ipad uit je hand pakken om je “even te laten zien hoe het moet”. Hetzelfde geldt voor kinderen met autisme. Van hoog functionerend autisme tot kinderen met een grote achterstand; de ipad, telefoon of computer lijken soms maar weinig geheimen voor ze hebben. Deze kennis en interesse kan ook op een educatieve en vaak leuke manier worden ingezet! Zo zijn er apps die speciaal zijn ontwikkeld voor kinderen met autisme, maar ook apps die deze specifieke insteek niet hebben kunnen perfect zijn voor kinderen met autisme. Dit artikel gaat om deze reden over autisme en apps! Hieronder noem ik een aantal apps die leuk en leerzaam zijn voor kinderen met (en zonder!) autisme.

 

Autiplan

Dit is misschien wel de meest uitgebreide Nederlandse app voor kinderen met autisme. In deze app kan je een complete dagplanning maken met pictogrammen die je kan zien op je telefoon, tablet en computer en ook kan uitprinten. Met maar liefst 11.000 pictogrammen is er voor elke handeling op de dag wel een mooie pictogram te vinden in deze app. Gelukkig hoef je niet voor elke dag een nieuwe planning te maken in de app, maar kan je voor elke dag een zogenaamd “sjabloon” maken. Deze kan je dan een beetje aanpassen per dag. Bijvoorbeeld als je op een woensdagmiddag een keertje naar Oma gaat in plaats van naar de speeltuin. Daarnaast kan je waarschuwingen instellen op je telefoon. Zo kan je zoon of dochter een waarschuwing krijgen dat hij/zij over 5 minuten klaar moet zijn voor de voetbaltraining. Autiplan is een fijne en overzichtelijke app die veel stress kan wegnemen binnen een gezin.

Kosten: Gratis! Of 5,95 per maand voor een uitgebreidere versie.

Dr. Leo Kannerhuis

Het Dr. Leo Kannerhuis is een instelling die veel onderzoek doet naar autisme en ook behandeling en begeleiding biedt. Helaas is deze instelling niet in heel Nederland actief, maar om toch een beetje mee te kunnen profiteren van de kennis van deze instelling hebben ze een viertal apps uitgebraAutisme en appscht, gericht op kinderen en jongeren met autisme. Deze zijn de: studeer coach, school coach, ov-coach en werk coach. De apps werken allemaal met een vraag en antwoord interface. Zo kan de eerste vraag “waar ben je?” zijn, waarop je kan antwoorden met “op school” of “thuis” daarna komt de vraag “waar gaat je vraag over?” etc. Zo gaan de vragen door tot je uitkomt bij jouw probleem. Bijvoorbeeld “ik ben mijn schoollunch vergeten” of “ik zit in de verkeerde trein”. Vervolgens krijg je een oplossing voor jouw probleem. Het is jammer dat elke situatie een eigen app krijgt en je per app moet betalen. Gelukkig zijn de apps niet duur en als jouw zoon of dochter voor het eerst alleen met het OV gaat reizen is het misschien fijn dat hij deze app bij de hand heeft.

Kosten: 0.89 per app.

Sociaal Op Stap

Deze app is wat uitgebreider dan de vorige en geeft stappenplannen voor allerlei sociale situaties zoals “wat als een afspraak niet doorgaat?” en “je vrienden begroeten” en zelfs “carnaval”. Voor elke situatie heeft de app een stappenplan en hoewel de app zelf niet heel veel situaties geeft, kan je er zelf nog veel situaties aan toevoegen! Je kan zelfs zelf foto’s maken om de stappen nog duidelijker te maken. Situaties die moeilijk zijn, of op het moment veel stress geven, kunnen op deze manier overzichtelijker worden gemaakt.

Kosten: Gratis!

Siri

Siri is een soort persoonlijke assistent op je telefoon of tablet waar je tegen kan praten. Zo kan je snel een nieuwe afspraak in je agenda zetten of even opzoeken waar het dichtstbijzijnde tankstation is. Hoewel deze app helemaal niets met autisme te maken lijkt te hebben, zijn er toch kinderen met autisme (en hun ouders) die niet meer zonder deze app kunnen. Lees bijvoorbeeld eens het verhaal van deze jongen die niet alleen veel meer ging praten dankzij siri, maar ook leerde om attent en beleefd te zijn dankzij zijn gesprekken met siri.

Kosten: standaard op Iphone’s en Ipad’s vanaf iOS 5 (helaas nog niet in het Nederlands).

Educatieve apps

Er zijn ontzettend veel educatieve apps beschikbaar voor op je telefoon of je tablet. Apps om te leren lezen, reken, schrijven, tellen, kleuren, gitaar spelen en ga zo maar door. In plaats van dat ik ze allemaal voor je test, stuur ik je door naar iemand die dat al gedaan heeft! Op de website van Juf Jannie kan je heel veel recensies lezen over allerlei educatieve apps.